Nieuwe wet bedreigt onderwijs in het Afrikaans, zegt rapport

KAAPSTAD – De recent aangenomen Wysigingswet op Basiese Onderwyswette (BELA) vormt een bedreiging voor de positie van het Afrikaans in het Zuid-Afrikaanse onderwijssysteem. De wet beperkt de macht van schoolbesturen bij het bepalen van taal- en toelatingsbeleid, waardoor Afrikaanstalige scholen straks gedwongen kunnen worden om in het Engels les te geven. Dat concludeert de FW de Klerk Stigting in zijn rapport over culturele, religieuze en taalrechten.

De BELA-wet krijgt veel tegenstand vanwege enkele omstreden wetsbepalingen. De rechten van Afrikaanstalige scholen om onderwijs in het Afrikaans aan te bieden, komen verder onder druk te staan door de wetgeving. Zo mogen schoolbeheerlichamen niet langer over taal en toelating beslissen. Deze macht verschuift naar de provinciale overheden.

Het African National Congress (ANC) in de provincie Gauteng is groot voorstander van de wet en heeft al meerdere malen laten weten dat honderden Afrikaanstalige scholen in die provincie zouden moeten verengelsen. Dit zou grote gevolgen hebben voor de 1,5 miljoen Afrikaanstaligen in Gauteng. Hetzelfde zou kunnen gebeuren met Afrikaanstalige scholen in zes andere provincies waar het ANC aan de macht is.

Het ANC loodste de BELA-wet voor de parlementsverkiezingen nog snel door het parlement, maar de wet was nog niet ondertekend door president Ramaphosa. Dat is nu wel gebeurd.

Omstreden bepalingen wel uitgesteld

Na grote druk vanuit het Afrikaanstalige deel van de samenleving, aangevoerd door vakbond Solidariteit en burgerrechtenbeweging AfriForum, heeft president Ramaphosa de inwerkingtreding van deze omstreden bepalingen met drie maanden uitgesteld.

Binnen de coalitieregering bestaat veel onenigheid over de wet. Zo willen coalitiepartners Demokratiese Alliansie en het Vryheidsfront Plus de omstreden bepalingen uit de wet halen, omdat zij veel Afrikaanstalige kiezers hebben. Het ANC wil dat echter niet. Het uitstel zorgt ervoor dat de verschillende partijen tijd hebben om een oplossing te vinden.

Overige bevindingen

Verder wijst het rapport erop dat de overheid veel beloften heeft gedaan om inheemse talen te bevorderen, maar deze beloften niet is nagekomen. Daardoor blijft de dominantie van het Engels bestaan, wat oneerlijke belemmeringen kan opleveren voor sprekers van andere officiële talen, inclusief het Afrikaans.

Het rapport uit ook bezorgdheid over het gebrek aan middelen voor taalontwikkeling en -onderwijs, wat resulteert in het marginaliseren van bepaalde talen in het onderwijs en andere overheidsdiensten. Hierdoor wordt het Engels steeds dominanter. De FW de Klerk Stigting benadrukt daarom de noodzaak voor een meer evenwichtige taalpolitiek in Zuid-Afrika, waarin alle talen de kans krijgen om te bloeien.

De FW de Klerk Stigting werd in 1999 opgericht door voormalig staatspresident F.W. de Klerk, die in 1993 samen met Nelson Mandela de Nobelprijs voor de Vrede won. De stichting zet zich in voor het bevorderen van de democratie en het waarborgen van de naleving van de Zuid-Afrikaanse grondwet, met een specifieke focus op minderheidsrechten, zoals culturele, religieuze en taalrechten. De organisatie publiceert regelmatig rapporten over de stand van deze rechten in Zuid-Afrika.

Foto: Afrikaanse Hoër Seunskool in Pretoria (DanEloff / Wikimedia Commons)