Zoeloe-koning overleden, machtsvacuüm dreigt

DURBAN – De koning van het Zoeloe-volk is vrijdag overleden in een ziekenhuis in Durban. Koning Goodwill Zwelitini kaBhekuzulu (72) lag al enige tijd in het ziekenhuis. Waaraan hij is overleden, is niet bekend gemaakt. Dat melden Zuid-Afrikaanse media.

De overblijfselen van de koning zullen worden overgebracht naar Nongoma, waar hij resideerde. President Ramaphosa heeft aangekondigd dat zijn begrafenis elementen van een staatsbegrafenis zal bevatten. Een datum voor de begrafenis is nog niet bekend.

Inmiddels zijn uit heel Zuid-Afrika huldeblijken voor de overleden koning binnengekomen. Ook uit Afrikaner-gelederen, waaronder van het Vryheidsfront Plus, AfriForum en de Vryheidstigting.

Het is ook nog niet bekend wie Goodwill Zwelitini kaBhekuzulu zal opvolgen als koning van het Zoeloe-volk. Er wordt gespeculeerd dat prins Misuzulu Zoeloe (48) een goede kans maakt. Zijn moeder, koningin Mantfombi Dlamini, had bij haar huwelijk met de Zoeloe-koning geëist dat een van haar zoons de volgende koning van het Zoeloe-volk zou worden. Doordat zij de dochter van de vorige koning van Eswatini (Swaziland) is, was zij de Grote Vrouw van Goodwill Zwelitini kaBhekuzulu en staat zij hoger in rang dan zijn andere vrouwen.

Goodwill Zwelitini kaBhekuzulu was sinds 1968 hoofd van het Huis Zoeloe, dat tot 1897 over Zoeloeland regeerde. Hoewel het koningshuis van de Zoeloes sindsdien geen soevereine macht meer bezit, heeft de Zoeloe-koning als traditionele leider wel een vooraanstaande rol in het Zuid-Afrikaanse politieke en maatschappelijke debat.

Na zijn kroning vormde hij een politieke alliantie met zijn achterneef Mangosuthu Buthelezi, die leider van de Inthaka Freedom Party (IFP) was. Buthelezi was tussen 1970 en 1994 premier van het bantoestan Zoeloeland en daarna minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet van Nelson Mandela.

De Zoeloe-koning is sinds 1994 de enige trustee van het Ingonyama Trust, dat 32% van al het land in de provincie KwaZoeloe-Natal bezit. Het provinciaal bestuur geeft de koning ook een jaarlijkse toelage. Sinds 1999 ligt hij regelmatig overhoop met het ANC, dat sindsdien de provincie bestuurt.

Zo was de Zoeloe-koning een van de grootste tegenstanders van de dreigende confiscatie van landbouwgrond in Zuid-Afrika. In 2018 vormde hij dan ook een alliantie met AfriForum om confiscatie van landbouwgrond tegen te houden.

Het overlijden van de Zoeloe-koning is een kans voor het ANC om haar grip op het politieke landschap in KwaZulu-Natal te verstevigen. De twee leiders van nationalistische en federalistische Zoeloes zijn nu grotendeels van het toneel verdwenen, nadat Buthelezi (92) twee jaar geleden al terugtrad als leider van de IFP.

Daarnaast probeert de in ongenade gevallen oud-president Jacob Zuma (ANC), zelf een Zoeloe, zijn steun onder Zoeloes uit te breiden en het gezag van president Ramaphosa, een Venda, te ondermijnen om zo te ontsnappen aan vervolging wegens corruptie. In tegenstelling tot de overleden koning en de IFP is Zuma een voorstander van de centralisatie van macht.

Het overlijden van koning Goodwill Zwelitini kaBhekuzulu kan daardoor gevolgen hebben voor het Zuid-Afrikaanse politieke landschap. Nu zijn opvolger nog niet bekend is, zijn oude politieke allianties onzeker geworden en kunnen politieke verhoudingen in KwaZoeloe-Natal en in Zuid-Afrika gaan schuiven.

Foto: koning Goodwill Zwelitini kaBhekuzulu (Bron: Reinhardt Hartzenberg / Wikimedia Commons).